ไม่มีพินัยกรรม ใครมีสิทธิรับมรดกตามกฎหมาย? ลำดับส่วนแบ่งทายาทโดยธรรม

เมื่อบุคคลใดเสียชีวิตลงโดยไม่ได้ทำ "พินัยกรรม (Last Will and Testament)" จัดแบ่งทรัพย์สินไว้ล่วงหน้า กองมรดกทั้งหมด (รวมทั้งทรัพย์สิน สิทธิ หน้าที่ และหนี้สินที่ไม่เป็นการเฉพาะตัว) จะตกทอดแก่ทายาทตามที่ระบุไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) ทันที ซึ่งกฎหมายได้กำหนดกฎเกณฑ์เฉพาะที่เรียกว่า "ทายาทโดยธรรม" ในการเข้ามารับสิทธิ์และแบ่งปันมรดก

ทายาทโดยธรรม 6 ลำดับตาม ป.พ.พ. มาตรา 1629

กฎหมายจัดลำดับความสำคัญของเครือญาติไว้ 6 ลำดับ โดยมีหลักเกณฑ์พื้นฐานคือ "ญาติสนิทตัดสิทธิ์ญาติห่าง" (หากมีทายาทในลำดับต้นที่ยังมีชีวิตอยู่ ทายาทในลำดับถัดไปจะไม่มีสิทธิ์รับมรดกเลย) ยกเว้นกรณีทายาทลำดับที่ 1 และ 2 ซึ่งไม่ตัดสิทธิ์กันเอง ลำดับทายาทมีดังนี้:

1. ลำดับที่ 1: ผู้สืบสันดาน (บุตร) รวมถึงบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย, บุตรบุญธรรมที่จดทะเบียน และบุตรนอกกฎหมายที่บิดาได้รับรองแล้วทางพฤติการณ์ตาม มาตรา 1627
2. ลำดับที่ 2: บิดามารดา (บิดาต้องเป็นบิดาชอบด้วยกฎหมายตามทะเบียนสมรสหรือการจดรับรองบุตร ส่วนมารดามีสิทธิ์เสมอ)
3. ลำดับที่ 3: พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน
4. ลำดับที่ 4: พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกัน (ต่างบิดาหรือต่างมารดา)
5. ลำดับที่ 5: ปู่ ย่า ตา ยาย
6. ลำดับที่ 6: ลุง ป้า น้า อา

สิทธิของคู่สมรสตาม ป.พ.พ. มาตรา 1635

คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสถูกต้องตามกฎหมาย ถือเป็นทายาทโดยธรรมพิเศษที่มีสิทธิได้รับมรดกร่วมกับทายาทโดยธรรมลำดับอื่นๆ โดยส่วนแบ่งของคู่สมรส (Surviving Spouse) ในการรับมรดกแบ่งออกเป็นกรณีดังนี้:

• กรณีมีทายาทลำดับที่ 1 (บุตร) และ/หรือลำดับที่ 2 (บิดามารดา) ยังมีชีวิตอยู่: คู่สมรสจะได้รับส่วนแบ่งเสมือนหนึ่งว่าตนเป็นบุตรคนหนึ่ง (หารแบ่งส่วนแบ่งเท่าๆ กันต่อหัว)
• กรณีไม่มีทายาทลำดับที่ 1 แต่มีทายาทลำดับที่ 3 (พี่น้องร่วมพ่อแม่เดียวกัน): คู่สมรสจะได้รับส่วนแบ่งกึ่งหนึ่ง (1/2) ของกองมรดกทั้งหมด ส่วนอีกครึ่งหนึ่งจะแบ่งให้แก่ทายาทลำดับที่ 3
• กรณีไม่มีทายาทลำดับที่ 1, 2, 3 แต่มีทายาทลำดับที่ 4, 5 หรือ 6: คู่สมรสจะได้รับส่วนแบ่งเป็นจำนวนสองในสามส่วน (2/3) ของกองมรดก
• กรณีไม่มีทายาทโดยธรรมลำดับใดๆ หลงเหลืออยู่เลย: คู่สมรสจะได้รับกองมรดกทั้งหมดร้อยเปอร์เซ็นต์แต่เพียงผู้เดียว

สิทธิของบุตรนอกกฎหมายตามมาตรา 1627

ในทางปฏิบัติ มีหลายกรณีที่พ่อมีบุตรกับผู้หญิงที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสด้วย และไม่ได้จดทะเบียนรับรองบุตรตามกฎหมาย แต่หากพ่อได้แสดงพฤติการณ์รับรองบุตรในที่สาธารณะ เช่น ให้ใช้นามสกุล ส่งเสียเล่าเรียน หรือระบุชื่อพ่อในสูติบัตร บุตรผู้นั้นถือเป็น "บุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้ว" ตาม **มาตรา 1627** และมีฐานะเป็นทายาทโดยธรรมลำดับที่ 1 มีสิทธิรับมรดกของผู้เป็นพ่อได้เท่าเทียมกับบุตรที่เกิดในสมรสทุกประการ

การแบ่งปันทรัพย์สินมรดกที่ไม่มีพินัยกรรมมักนำไปสู่ข้อพิพาทความขัดแย้งในครอบครัวได้ง่าย การปรึกษาทนายความมรดกเพื่อขอรับคำแนะนำ ยื่นตั้งผู้จัดการมรดก หรือจัดทำข้อตกลงประนีประนอมแบ่งมรดก จะช่วยประหยัดเวลาและรักษาความสัมพันธ์ในเครือญาติได้เป็นอย่างดี ติดต่อ Numlamai Law เพื่อปรึกษาคดีมรดกของท่านวันนี้